CỌC MÓNG: NHỮNG NGUYÊN TẮC GIỮ HỆ KHÔNG BỊ LỆCH

Xây móng thôi, chưa đủ

Sau khi phần móng được xác lập, tôi nhận ra rằng chỉ có nền tảng đúng là chưa đủ. Một công trình, dù có móng vững đến đâu, vẫn có thể bị lệch trong quá trình xây dựng nếu không có những điểm giữ cố định. Đó là lý do vì sao FT House có phần “cọc móng”.

Nếu phần móng là cấu trúc tư duy nội tại, thì cọc móng là những nguyên tắc giữ cho cấu trúc đó không bị biến dạng trong quá trình vận hành. Bởi trong thực tế, con người không chỉ vận hành một mình. Họ chịu tác động từ môi trường, từ áp lực, từ thói quen cũ, và từ chính xu hướng muốn quay về cách quen thuộc – kể cả khi cách đó đã từng khiến họ mắc kẹt. Nếu không có những nguyên tắc đủ rõ, không gian rất dễ bị “mềm hoá”. Nó có thể trở nên dễ chịu hơn, nhưng đồng thời cũng mất đi khả năng giữ cho người tham gia nhìn thẳng vào chính mình.

Hệ thống cọc móng giúp giữ chuẩn cho toàn hệ FT house

Khi thiết kế FT House, tôi xác định rằng cọc móng không phải là những quy định để kiểm soát hành vi một cách cứng nhắc. Cọc móng là những nguyên tắc để giữ chuẩn cho toàn bộ hệ. Những nguyên tắc này không nhằm tạo ra sự thoải mái.Chúng tồn tại để đảm bảo rằng quá trình nhìn lại và tái cấu trúc không bị lệch hướng.

Vì vậy, FT House vận hành với một số nguyên tắc rất rõ ràng:

Không giải bài thay cho người tham gia (cư dân)

Bởi vì khi một người nhận lời giải từ bên ngoài, họ có thể xử lý được vấn đề trước mắt, nhưng cấu trúc tư duy bên trong họ không thay đổi.

Không đưa ra lời khuyên nhanh.

Bởi vì lời khuyên, dù đúng, thường khiến người nghe bỏ qua việc tự nhìn lại cách họ đang hiểu vấn đề.

Không giữ lại những người chưa sẵn sàng.

Bởi vì nếu một người chưa thực sự muốn nhìn vào chính mình, thì mọi can thiệp đều chỉ dừng ở bề mặt.

Phản chiếu, không phán xét.

Bởi vì chỉ khi không bị áp đặt đúng – sai từ bên ngoài, một người mới có thể nhìn thấy rõ cách họ đang vận hành. Những nguyên tắc này có thể tạo ra cảm giác “không quen” đối với nhiều người.

Bởi vì chúng đi ngược lại với cách mà phần lớn các mô hình đang vận hành – nơi mà việc giúp đỡ, hướng dẫn và đưa ra giải pháp thường được đặt lên trước.

Tuy nhiên, nếu mục tiêu không chỉ là giải quyết vấn đề, mà là thay đổi cách một con người vận hành từ bên trong, thì những nguyên tắc này là cần thiết.

Cọc móng, vì thế, không phải là phần bổ sung, mà là bắt buộc cần có

Nó là phần giữ cho toàn bộ công trình không bị lệch trong suốt quá trình vận hành, giữ cho không gian không trở thành nơi “dễ chịu nhưng không thay đổi”. Và nó giữ cho mỗi người, khi ở trong FT House, không thể tiếp tục né tránh chính cách mình đang sống và ra quyết định.

Ở bài viết tiếp theo, tôi sẽ đi vào phần tạo nên “trường vận hành” của toàn bộ công trình:

Nền nhà — nơi định hình cách mỗi người (cư dân) hiện diện và hành động.

 

Trang Nguyễn

Nhà sáng lập FT house