Khi lãnh đạo đồng nhất mình với doanh nghiệp, đau khổ bắt đầu

(Một góc nhìn về chánh kiến trong lãnh đạo)

Một câu hỏi mà nhiều lãnh đạo chưa từng tự hỏi

Trong nhiều năm làm việc với các doanh nghiệp, tôi gặp rất nhiều lãnh đạo giỏi.
Họ thông minh, quyết liệt, có trách nhiệm và luôn muốn doanh nghiệp của mình phát triển tốt hơn. 

Nhưng tôi cũng thấy một điều rất phổ biến. Nhiều người lãnh đạo mang trong mình một nỗi căng thẳng rất lớn. Một sự mệt mỏi sâu bên trong. Không phải vì họ làm việc quá nhiều. Không phải vì thị trường quá khó. Mà vì họ đang mang một nhầm lẫn rất lớn trong nhận thức. Một nhầm lẫn mà nếu không nhìn ra, lãnh đạo sẽ rất dễ rơi vào trạng thái:

• căng thẳng
• kiểm soát quá mức
• tổn thương rất nhanh

Nhầm lẫn đó rất đơn giản: Doanh nghiệp = Tôi.

Một nhầm lẫn rất phổ biến của người lãnh đạo

Khi người lãnh đạo vô thức đồng nhất mình với doanh nghiệp, mọi chuyện bắt đầu trở nên rất cá nhân.

Doanh nghiệp thất bại → tôi thất bại. Nhân viên làm việc không tốt → tôi bị phản bội. Khách hàng rời đi → tôi bị phủ nhận

Mọi biến động của doanh nghiệp lúc này đánh thẳng vào bản ngã của người lãnh đạo. Và thế là những trạng thái rất quen thuộc bắt đầu xuất hiện:

• dễ nóng giận
• dễ tổn thương
• dễ kiểm soát quá mức
• dễ mất cân bằng

Rất nhiều người nghĩ rằng nỗi khổ của người lãnh đạo đến từ áp lực công việc. Nhưng thực ra phần lớn đau khổ đến từ một điều sâu hơn: sự đồng nhất sai lầm giữa bản thân và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp thực ra là một thực thể sống

Càng đi lâu trong hành trình quan sát các tổ chức, tôi càng thấy rõ một điều: Doanh nghiệp không phải là một cỗ máy. Nó là một hệ sinh thái sống.

Trong hệ sinh thái đó:

• lãnh đạo giống như bộ não
• đội ngũ giống như các cơ quan
• văn hoá giống như hệ thần kinh
• quy trình giống như hệ tuần hoàn

Tất cả cùng vận hành để duy trì sự sống của một thực thể lớn hơn từng cá nhân.Và khi nhìn theo cách này, một điều trở nên rất rõ: Doanh nghiệp không phải là người lãnh đạo. Người lãnh đạo chỉ đang giữ một vai trò trong hệ thống đó.

Khi lãnh đạo đồng nhất mình với doanh nghiệp

Ba hệ quả thường xuất hiện rất rõ.

1. Mọi thứ trở nên rất cá nhân

Những góp ý bình thường trở thành công kích. Những bất đồng quan điểm trở thành phản bội. Những điều vốn dĩ chỉ là vấn đề hệ thống lại bị hiểu như một sự xúc phạm cá nhân.

2. Lãnh đạo mất khả năng quan sát khách quan

Thay vì nhìn doanh nghiệp như một hệ thống cần cải thiện, lãnh đạo bắt đầu nhìn mọi thứ bằng cảm xúc. Khi đó các quyết định dễ trở nên cực đoan.

3. Doanh nghiệp bị kiểm soát quá mức

Khi lãnh đạo nghĩ: “Đây là công ty của tôi. Tôi phải giữ nó.” Họ bắt đầu kiểm soát mọi thứ. Nhưng có một sự thật rất đơn giản: Một hệ sống không thể vận hành bằng kiểm soát. Nó chỉ có thể vận hành bằng sự cân bằng.

Điều tôi gọi là “thiếu chánh kiến”

Trong Phật học có một khái niệm rất quan trọng: chánh kiến. Hiểu đơn giản, chánh kiến là nhìn đúng bản chất của thực tại. Trong lãnh đạo, chánh kiến có thể hiểu rất giản dị:

• hiểu rằng mình không phải là doanh nghiệp
• hiểu rằng mình chỉ đang giữ một vai trò trong hệ
• hiểu rằng doanh nghiệp có đời sống riêng của nó

Khi nhìn được như vậy, một sự thay đổi rất lớn xảy ra.

Người lãnh đạo:

• bớt chấp
  
• bớt kiểm soát
  
• bớt sợ
  

Và điều thú vị là: khi lãnh đạo bớt chấp, doanh nghiệp thường vận hành tốt hơn.

Cốt lõi của lãnh đạo trưởng thành

Rất nhiều người nói về lãnh đạo bằng những khái niệm lớn:

• chiến lược
  
• quản trị
  
• vận hành

Nhưng càng đi lâu, tôi càng thấy cốt lõi của lãnh đạo không nằm ở đó. Nó nằm ở một điều sâu hơn: nhận thức của người lãnh đạo về chính mình trong vai trò lãnh đạo. Nếu nhận thức sai, mọi kỹ năng đều trở nên méo mó. Nếu nhận thức đúng, rất nhiều thứ tự nhiên trở nên sáng rõ.

Khi lãnh đạo thật sự “thấy” điều này

Một người lãnh đạo khi thực sự hiểu rằng: doanh nghiệp không phải là mình thì cách họ lãnh đạo sẽ thay đổi. Họ không còn đứng trên đội ngũ. Họ đứng trong đội ngũ. Nhưng vẫn giữ vai trò: người định hướng.

Họ không còn nhìn nhân sự như:

• cấp dưới
• người làm thuê

Mà là: những người cùng chí hướng. Tôi rất thích một của tiếng Việt: đồng chí. Nghĩa gốc của nó rất đẹp. Đó là: những người cùng một chí hướng.

Khi tổ chức trở thành một cộng đồng chí hướng

Một tổ chức khoẻ mạnh không chỉ được gắn kết bởi:

• lương
• KPI
• hợp đồng

Mà còn bởi một thứ sâu hơn: niềm tin rằng chúng ta đang đi cùng nhau trên một con đường có ý nghĩa.

Trong những tổ chức như vậy:

• thành công không thuộc về một cá nhân
• thất bại cũng không bị đẩy cho một cá nhân

Mà là: một hệ cùng chịu trách nhiệm. Mọi người: lên cùng lên,  xuống cùng xuống, nhưng điều quan trọng nhất là: không bỏ cuộc với nhau.

Một góc nhìn rất giản dị về lãnh đạo

Nếu phải cô đọng lại tất cả những điều này trong một ý duy nhất, tôi nghĩ nó có thể là: Doanh nghiệp là một thực thể sống. Người lãnh đạo không phải là chủ nhân của thực thể đó, mà là người giữ vai trò dẫn dắt. Và khi lãnh đạo nhìn đúng điều đó: cái tôi nhỏ lại, cái ta lớn lên.

Trang Nguyễn